Amy Kalili revisits some Hawaiian football terms we can learn and use, featuring the Koa of our Ânuenue Hawaiian Immersion School.
|
ʻO ka pôpeku, ʻo ia hoʻi ka inoa o kçia haʻuki i laha a puni ka honua. |
Pôpeku = Football |
|
ʻO ke kûlele, ʻo ke kime iâ lâkou ke kinipôpô e lele ana i mua. |
Kûlele = Offense |
|
ʻO ke kûpale, noʻonoʻo ana lâkou i ka pale kûpono i ko lâkou ʻaoʻao. |
Kûpale = Defense |
|
ʻO ke kîloi, ʻo ia kekahi mâkau nui a ka ʻalihikûlele. |
Kîloi = Pass |
|
ʻO ke kûlaʻi, ʻo ia ka hopena ke kuʻi a hoʻohina ʻia ka mea holo. |
Kûlaʻi = Tackle |
|
ʻO ka ʻaihue, ʻo ia ka lawe ʻana o ke kûpale i ka pôpô mai ke kûlele. |
ʻAihue = steal = Turnover |
|
ʻO ka ʻaiholo, ʻo ka hopena ke holo loa aku kekahi kime i ka pau ʻana o ke kahua a loaʻa ka ʻai. |
ʻAiholo = run or thrown point = Touchdown |
|
ʻO ka ʻaipeku, ʻo ia ka loaʻa o ka ʻai ke peku ʻia ke kinipôpô i waena konu o ia mau pou ʻelua e kû ana ma kekahi ʻaoʻao o ke kahua. |
ʻAipeku = kicked point = Field Goal |
|
Eia kekahi mau kûlana ma ka ʻaoʻao kûlele. |
Offensive Positions |
|
ʻO ka ʻalihikûlele, nâna e alakaʻi i ke kûlele. |
ʻAlihikûlele = Quarterback |
|
ʻO ka hukipôpô, ʻo ia nô, huki ʻo ia i ka pôpô a hâʻawi i k a ʻalihikûlele. |
Hukipôpô = pull, hike, ball = Center |
|
ʻO ka ʻâpahu, nâna e pahu i nâ mea kûlele e loaʻa ai ke ala holo. |
ʻÂpahu = pushes/shoves = Fullback
|
|
ʻO ka ʻâholo, lawe ʻo ia i ka pôpô a holo aku. |
ʻÂholo = runner = Halfback
|
|
Eia kekahi mau kûlana kûpale. |
Defensive Positions |
|
ʻO ka laina, ʻo ia nâ kânaka kû ma ka laina ʻo mua o ke kûpale. |
Ka Laina = the line = Linemen |
|
ʻO ka mahikua, he koa ikaika ia ma ke kûpala ʻana.
|
Mahikua = strong, energetic = Linebacker |
|
ʻO ka haunaku, ʻo ia ka mea e nakunaku aku i ke kûlele. |
Haunaku = to root, wallow, like a boar = Nose Guard |
|
ʻO ka noa, ʻo ia ka mea e holo noa ana i hope a kiʻi i nâ mea kûlele e hôʻea i loko pono ana o ka ʻaoʻao kûpale. |
Noa = free (to roam) = Safety |
|
Eia mai he laʻana o ka hoʻohana kûpono ʻia o ka Hawaiʻi ma kçia haʻuki o ka pôpeku. |
A sampling of Hawaiian Language Football. |
|
No ke kiʻi i kâu pepa kâkoʻo, e kele aku iâ oiwi.tv/popeku. |
To get a copy of the cheat sheet, visit oiwi.tv/popeku! |